,,Hij was qua temperament een diep religieus mens, het soort gepassioneerde moralist dat in een geloviger tijdperk een heilige zou zijn geweest.’’ Aldus Katherine Tait over haar vader, de beroemde filosoof, schrijver en maatschappijcriticus Bertrand Russell (1872-1970). Dat Russell een diep religieus mens was, is bepaald niet de indruk die je overhoudt aan het lezen van zijn pamflet Why I am not a Christian. Dit korte en heldere werkje laat er geen twijfel over bestaan dat Russell maar bitter weinig op heeft met religie, zeker in haar georganiseerde christelijke vorm.
Er zijn nogal wat ‘bijbelse mensbeelden’ in omloop. Vele daarvan zijn gebaseerd op het selecteren van een beperkt aantal Schriftplaatsen. Meestal gaat men daarbij uit van de misvatting dat met name ‘geest’ en ‘ziel’ in de Bijbel eenduidige begrippen zijn, en dat zijn ze nu juist in het geheel niet.
Het klassiek dualisme tussen lichaam en ziel is van de kaart geveegd door het naturalisme, dat alle geestelijke activiteit tot neurologische processen reduceert. Niettemin behouden het non-reductief fysicalisme en het gematigd dualisme sterke papieren, volgens theoloog Gijsbert van den Brink.
Daniell Dennetts naturalisme is gespleten, is de stelling van Leon de Bruin. Enerzijds pleit Dennett hartstochtelijk voor het belang van de vrije wil, tegen het wetenschappelijk wegverklaren ervan. Anderzijds gebruikt hij de wetenschap om al het bovennatuurlijke uit te bannen.
Waar gaat het naartoe met onze planeet? Hoe lang is ons land nog een land om trots op te zijn? Is dit nu wel zo’n ideale tijd om kinderen op de wereld te zetten? Dat is wat Sophie te Meerman bezighield. Binnenkort hoopt zij te bevallen van haar derde zoon.
Of hij wel bestaat. Dat willen de meeste mensen weten als ze horen dat ik een artikel schrijf over de ziel. Er is een honger naar tastbaarheid. Voor een interview werd me onlangs gevraagd of ik zo goed wilde zijn een voorwerp mee te nemen waaruit ik kon opmaken dat God bestaat.
Wij zijn eraan gewend om individuele mensen een ziel toe te kennen, maar hebben verzamelingen van mensen − volken of zelfs tijdperken − ook een ziel? De Letse cultuurhistoricus Schubart schrok er niet voor terug om tussen de twee wereldoorlogen de crisis in Europa te duiden als een crisis van de ziel. De Europese mens is de mens een wolf. Hij kan zijn naaste niet anders dan als een vijand beschouwen. Verlossing daghet volgens Schubart in den Oosten. De wantrouwende Europese ziel moet plaatsmaken voor de messiaanse oosterse ziel. Hans Ester geeft een inleiding in Schubarts werk.
Op het moment dat ik dit stuk schrijf is net de klok verzet: van wintertijd naar zomertijd. Gelukkig wordt in de krant en op tv altijd goed uitgelegd wat je moet doen. Om 02.00 uur ’s nachts gaat de tijd van 02.00 naar 03.00 uur. Maar – zo slim ben ik nu ook nog wel – dat kun je natuurlijk ook om 23.00 uur al doen. Dus rond 23.00 uur heb ik alle klokken in mijn huis een uurtje verder gezet.
Bureaucratisch leiderschap heeft zijn langste tijd gehad. Wat heeft het opgeleverd? Veel treinvertraging en helpdesks met telefoonmenu’s. Tijd voor bezieling!
Ambitieus. Pretentieus. Glorieus. Desastreus. Met zo veel extreem uiteenlopende recensies werd Terrence Malick’s The Tree of Life vrij snel de grote ‘love-it-or-hate-it’- film van 2011. Eén ding is zeker: dit kunstwerk loopt niet weg voor de grote vragen des levens.
Erik Borgman is hoogleraar publieke theologie aan de Universiteit Tilburg. Zijn leeropdracht is de positie van religie in het publieke debat. Borgman betoogt dat christenen zich meer naar buiten moeten richten. Daarmee bedoelt hij dat zij zich sterker moeten mengen in openbare discussies en een alternatief moeten bieden voor de ‘instrumentalisering’ van onze samenleving. In dit interview laat hij zijn licht schijnen over hoe gevoelens van onveiligheid en onzekerheid een latente rol spelen in ons denken en doen met betrekking tot grote maatschappelijke vraagstukken.